Burgemeester Heerschop: Nooit meer
Tijdens de Dodenherdenking op het Plein in Houten, sprak burgemeester Karen Heerschop. Haar toespraak ging over de twee woorden die we elk jaar opnieuw uitspreken, al 80 jaar: nooit meer. "Twee woorden die de pijn van het verleden dragen en tegelijk de hoop van de toekomst uitspreken. Twee woorden die niet alleen herinneren maar ook waarschuwen. Die niet slechts een echo zijn van wat geweest is maar juist een belofte: dat we zullen blijven opstaan tegen onrecht, haat en uitsluiting."
De komende dagen publiceren we op deze site de video-opname van de herdenkingsbijeenkomst. Houdt u ook deze website in de gaten voor foto's van de verschillende programmaonderdelen die plaatsvonden op 4 en 5 mei.
Nooit meer…
Twee woorden die zich in ons collectieve geheugen hebben genesteld. Twee woorden die we elk jaar opnieuw uitspreken, al 80 jaar. Twee woorden die de pijn van het verleden dragen en tegelijk de hoop van de toekomst uitspreken. Twee woorden die niet alleen herinneren maar ook waarschuwen. Die niet slechts een echo zijn van wat geweest is maar juist een belofte: dat we zullen blijven opstaan tegen onrecht, haat en uitsluiting.
Morgen, op 5 mei, vieren we dat we sinds de bevrijding van Nederland in vrijheid leven. Maar vandaag herdenken we.
Dat doen we al sinds 1946, op 4 mei. Toen nog in een beperkte vorm, intussen uitgegroeid tot een Nationale herdenking. In heel Nederland zijn we om 8 uur twee minuten stil en herdenken we alle slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van oorlogssituaties en vredesoperaties daarna. In onze gemeente doen we dat hier, op dit plein, en op ditzelfde moment doen we dat in Schalkwijk.
Het zal bij een groot deel van de aanwezigen wel bekend zijn. Dit plein werd op 28 november 1944 getroffen door een bombardement van geallieerden. Bommen die bedoeld waren voor het hoofdkwartier van een Duitse generaal aan de Herenweg. Daarbij zijn 14 mensen omgekomen waaronder vijf inwoners uit Houten en ’t Goy. Ad van Liempt heeft zojuist in de kerk verteld over twee van hen, Jan Besselink en zijn vrouw Dina. Het zijn verhalen die we moeten blijven vertellen.
Vrede en vrijheid in Nederland, al 80 jaar. Meerdere generaties in ons land weten niet beter dan dat vrede en vrijheid er altijd zijn geweest. En we kunnen ons nauwelijks voorstellen dat het hier in Nederland niet meer zou zijn. Maar zo vanzelfsprekend is het niet.
Als we een blik op de wereld werpen, dan mogen we dankbaar zijn dat dit bij ons nog steeds het geval is. Want sinds de Tweede Wereldoorlog is er niet één dag geweest waarop er ergens op de wereld géén oorlog is.
We leven hier in vrijheid maar op bijna ieder continent worden vrede en vrijheid bedreigd. Soms is het ver weg, zoals bijvoorbeeld in Myanmar, Zuid-Soedan of Jemen. Maar de dreigingen komen ook van dichtbij. Van sluimerende conflicten tot allesverwoestende oorlogen. Vanuit Oekraïne en het Midden-Oosten bijvoorbeeld worden we dagelijks geconfronteerd met het onvoorstelbare leed dat mensen elkaar kunnen toebrengen. Het laat zien dat vrede en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn.
Nooit meer…
Het zijn woorden die ook Bill Larder vaak gezegd moet hebben. De naam Bill Larder zegt u waarschijnlijk niets. Precies een maand geleden overleed deze Engelse Tweede Wereldoorlog veteraan op 100- jarige leeftijd. Hij was één van de laatste nog levende veteranen die meevochten tijdens de Slag om Arnhem, Operatie Market Garden, één van de grootste geallieerde operaties tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Hij landde in september 1944 met zijn parachute ten westen van Arnhem en peddelde in het holst van de nacht in een zinkende boot de Rijn over. Pas drie jaar geleden keerde hij voor het eerst terug naar Nederland.
Naar eigen zeggen deed hij in de oorlog, als militair, gewoon zijn werk; het waren de Nederlanders die het zwaar hadden.
Door de mislukking van Operatie Market Garden wilde hij lange tijd niet terugkeren naar Nederland. Hij schaamde zich omdat hij dacht dat het alleen maar erger was geworden voor de Nederlanders. Na de operatie was immers alleen het zuiden van Nederland bevrijd, het noorden moest nog ruim een half jaar wachten. Maar sinds zijn bezoek in 2022 besefte hij dat de strijd van hem en die van zijn kameraden het verschil maakte voor alle mensen die het destijds overleefden want – ik citeer- ‘wij gaven een hele generatie en hun nakomelingen hoop’ – einde citaat-. Hij vocht voor de vrede van al deze mensen.
Het stemde hem droevig om te zien hoe de wereld er nu aan toe is, dat de vrijheid waarvoor hij en zijn kameraden vochten, opnieuw in gevaar is. Dat nog steeds mensen andere mensen naar het leven staan, alleen maar omdat ze een andere huidskleur hebben, een andere religie aanhangen of een andere taal spreken.
Hij vertelde zijn verhaal en sprak over zijn idealen, over zijn kameraden, over de ellende die hij heeft gezien en vooral over dat we moeten zorgen dat we zoiets nooit meer hoeven mee te maken.
Door zijn naam hier en nu te noemen, en zijn verhaal te vertellen, eren we hem en iedereen die heeft bijgedragen aan het feit dat we in Nederland in vrijheid kunnen leven.
Nooit meer…
Mensen als Bill Larder, die de Tweede Wereldoorlog bewust hebben meegemaakt, vallen stilaan weg. Binnen 15 jaar zal de hele oorlogsgeneratie zijn weggevallen. Wij hun nakomelingen hebben de verantwoordelijkheid om hun namen te blijven noemen, hun verhalen te blijven vertellen. Zoals Ad van Liempt zo dadelijk het verhaal van de Voetbalkapelaan zal vertellen. Als we de verhalen van generatie op generatie blijven doorvertellen en koppelen aan het heden dan worden ze onderdeel van ons collectieve geheugen. Zodat we nooit vergeten wat het betekent om in een oorlogssituatie te verkeren. Zodat we nooit vergeten waartoe haat en onverschilligheid kunnen leiden. Zodat we blijven zien hoe kostbaar vrede is en hoe kwetsbaar vrijheid blijft.
Maar woorden zijn niet genoeg, herdenken vraagt ook om daden. Het vraagt dat wij opstaan tegen onrecht als anderen zwijgen, dat wij spreken als de waarheid onder druk staat, dat wij luisteren als anderen worden buitengesloten en dat we kiezen voor menselijkheid, voor vrijheid, voor vrede.
Want bewaren van vrijheid begint bij jezelf en ieder mens heeft een aandeel in hoe je die vrijheid doorgeeft.
Morgen vieren we, vandaag herdenken we. Ook vanmiddag bij de herdenkingstocht hebben in ’t Goy, Schalkwijk en Tull en ’t Waal verhalen gehoord over jonge mannen die hun leven gaven voor onze vrijheid. We kunnen niet in de toekomst kijken maar wat zou het mooi zijn als over 80 jaar hier, op deze plek, op dit plein nog steeds herdacht wordt. Dat de kleinkinderen van de jongeren die er vandaag bij zijn de verhalen blijven doorvertellen en de herinnering voortzetten. En dat de woorden nooit meer geen vurige wens zijn maar een feit.
Na de twee minuten stilte van vandaag gaat het leven door, maar de herinnering blijft en mét die herinnering de verantwoordelijkheid voor nooit meer vergeten, nooit meer verdeeldheid, nooit meer vervolging, nooit meer oorlog…
Nooit meer is nu